تعدادى از افراد خاندان وى به كار مىرفته است . همين ترديد نام دربارهء تأليف او نيز هست كه به نظر محققان سابق معمولا عنوان تاريخ المستنصر دارد ، ولى چون مطالب آن ارتباط با اين موضوع رايج ندارد ، گويا طبق نظر آخرين محقّقى كه در اين باب سخن داشته عنوان را تاريخ المستنصر بايد خواند . 78 نخستين دانشورى كه از نزديك با كتاب ابن مجاور آشنا شد ، اشپرنگر بود كه قدر او را نيك شناخت ( 1864 ) و گاه وى را همسنگ مقدسى كرد . 79 ابن مجاور تقريبا همهء بلادى را كه وصف كرده ديده است . گزارش وى از عربستان جنوبى فقط وصف مناطق و نواحى نيست ، بلكه از راهها ، مسافتها ، آثار منزلها ، و اخلاق و عادات مردم گفت و گو دارد و روايات و افسانه‌هاى محلى را نقل مىكند و نسبت به آن علاقهء مفرط نشان مىدهد . از تاريخ قديم اطلاعات كافى ندارد و دانشور روايتگر نيست . اشپرنگر ترديد كرده كه وى از نوشته‌هاى جغرافيايى اسلاف خود اطّلاعات درستى داشته است . 80 اما دخويه اين ترديد را بسيار سبك كرد و ضمن اشتغال به آماده كردن كتاب براى چاپ متوجّه شد كه از منابع ابن مجاور معلوم مىشود كه در زمينهء جغرافيا 81 و شعر عربى و حتى فارسى اطلاعاتى عميق داشته است . 82 ضمن سفرهاى دريايى با مجموعه‌هاى موسوم به « راهنامجات » ( راهنماهاى دريايى ) كه فران از اهمّيّت آن سخن آورده آشنا شده بود . 83 خطوط دريانوردى را نيك مىشناخت ؛ مثلا از فاصلهء نجران ، كه در عربستان جنوبى واقع است ، با جاوه سخن مىكند . 84 ظاهرا به مسائل دريانوردى علاقه‌مند بوده و چنان كه فران معلوم داشته ، شهادتى منحصر به فرد و گرانقدر از وجود يك ناوگان دريايى مالگاشى به روزگار قديم به جا نهاده است . 85 ولى اهمّيّت ابن مجاور از اين گونه مشاهدات مدوّن نيست ، بلكه بر مبناى مشاهدات وى از زندگى عامه است . به زحمت مىتوان اين همه اطّلاعات اقليم شناسى و فرهنگى و داستانى پيش مؤلّف ديگرى يافت كه جمعا از معرفت عميق وى از هند ، بخصوص در زمينهء نژاد شناسى و ادب عاميانه ( فولكلور ) ، حكايت دارد . 86 بتفصيل از ترتيب زناشويى و رسوم عروسى در زبيد يمن 87 و مكّه 88 سخن دارد و با شور فراوان از رسوم بدوى قبيله بجيله كه در محلّى به نام سرو - ما بين طائف و تباله - اقامت داشته‌اند ياد مىكند 89 و همهء اين مطالب را جهانگردان بعدى تأييد كرده‌اند . لاندبرگ ، خبرهء لهجه‌هاى جنوب جزيرة العرب كه زمانى در انديشهء چاپ اين اثر بود ، 90 مطالب فراوانى دربارهء نژاد شناسى از آن بيرون كشيده 91 كه به كمك آن انديشهء روشنى از محتويات اين قسمت كتاب و سبك ساده و روان آن مىتوان داشت . 92 قسمتى مهم از تاريخ المستبصر - نزديك به يك پنجم - از شهر عدن سخن دارد 93 و اين قسمت از ديرباز و تقريبا به يك زمان با خود مؤلّف شناخته شده است . فران ، چنان كه عادت